review | het failliet van financiën 2010

BELGIË BELASTINGPARADIJS

DE MALAISE BINNEN HET MINISTERIE VAN FINANCIËN

De grootste overheidsdienst van ons land draait vierkant. In de Panorama-reportage ‘Het failliet van Financiën’ van 7 februari 2010 leggen de makers de niet altijd even zuivere werking van het Belgische belastingwezen bloot en komen tot bovenstaande conclusie. De reportage heeft met haar onthullingen in journalistieke en politieke kringen heel wat opschudding veroorzaakt. Toch vallen er enkele kanttekeningen te plaatsen bij de aanpak van de programmamakers. DOOR PAULIEN SOUVERYNS
 http://www.deredactie.be/cm/vrtnieuws/mediatheek/programmas/panorama/1.711992

De reportage van Panorama-medewerker Wim Van den Eynde focust op de malaise binnen één van de belangrijkste departementen van de federale overheid. Werknemers van het ministerie van Financiën kaarten de gebreken in de werking van de FOD aan. Hun verhaal wordt kracht bijgezet door wetenschappers en parlementsleden die niet alleen kritiek leveren op de mislukte strijd tegen fiscale fraude, maar ook op de minister die op dat moment verantwoordelijk was voor het departement Financiën, Didier Reynders.

Afgezien van een hele resem andere politieke mandaten, was Didier Reynders sinds 1999 minister van Financiën en sinds 2004 vicepremier en voorzitter van de MR. Na meer dan tien jaar lang als minister aan het roer van de Federale Overheidsdienst Financiën te hebben gestaan, verhuist hij in december 2011, bij de aanvang van de regering-Di Rupo I, naar het ministerie van Buitenlandse Zaken. Gisteren raakte dan weer bekend dat Reynders zich kandidaat zal stellen voor de voorzittersfunctie van de Brusselse MR, begin januari 2013. Alsof hij als minister van Buitenlandse Zaken wel kan verzekeren al zijn mandaten naar behoren uit te voeren en voor de volle honderd procent zijn verantwoordelijkheid op te nemen. Helemaal onterecht is die kritiek dus niet.

De makers voeren dan wel voornamelijk critici van “MinFin” en zijn minister op, maar aan de andere kant kunnen we, als we afgaan op de beelden in de reportage, niet ontkennen dat de journalisten onvoldoende moeite hebben gedaan om Reynders zichzelf te laten verdedigen. Dat zorgt er echter wel voor dat de reportage weinig nuance biedt en het onderwerp nogal eenzijdig negatief belicht. Hoewel er nogal wat tijd en ruimte aan het betalen van belastingen wordt besteed, komt de belangbetaler zelf bijvoorbeeld niet aan het woord.

De manier waarop de programmamakers de reportage beginnen, bezorgt de kijker onmiddellijk een vooroordeel over die beruchte FOD. Ze laten een hoop werknemers aan het woord, en die zijn niet mild. Na enkele jaren voor het ministerie van Financiën gewerkt te hebben, zakt de moed de ambtenaren in de schoenen en ontstaat er een totale apathie. Ergens logisch. Niet veel mensen houden immers van een steeds toenemende werkdruk en van het gevoel geen meerwaarde te kunnen leveren. Daarbovenop zal het stereotiepe beeld dat regelmatig van ambtenaren opgehangen wordt hun getuigenissen er niet voor alle kijkers betrouwbaarder op maken.

VUB-econoom Michel Maus staat de journalisten bij met enkele ontluikende cijfers. België behoort met een aandeel van 21,5 procent zwartwerk tot de slechtste scores van Europa, goed voor zo’n 60 tot 70 miljard euro aan ‘ondergrondse’ economie. Het Europees gemiddelde ligt op 14,8 procent. Niet alleen wat zwartwerk betreft ligt België op kop. De OESO plaatste ons land in 2011 bovenaan op de ranglijst van landen met een hoge belastingdruk. Een doorsnee Belgisch gezin staat gemiddeld net niet de helft van zijn inkomen af aan de Belgische staat en dat aandeel blijft stijgen. Dit jaar viel de ‘fiscale bevrijdingsdag’ pas op 5 augustus. Dat wil zeggen dat de gemiddelde Belg pas op 5 augustus voor zichzelf begint te verdienen. De omvang van de Belgische zwarte economie lijkt daarmee anders wel in verhouding te staan tot die gemiddelde belastingdruk. Ergens valt te begrijpen dat mensen via allerhande achterpoortjes op zoek gaan naar extra inkomsten.

De Unctad, de organisatie van de Verenigde Naties voor handel en ontwikkeling, plaatste België in 2010 in haar World Investment Report dan weer op de vierde plaats wat het aantrekken van buitenlandse investeringen betreft. De notionele intrestaftrek, afgelopen week opnieuw een belangrijk item op de onderhandelingstafel van de regering, speelt daar nog steeds een grote rol in. Jaarlijks fluctueren die kapitaalstromen van buitenaf sterk, maar ze geven ook blijk van de positieve invloed van fiscale maatregelen, zoals onder andere de notionele intrestaftrek. Die zorgt ervoor dat bedrijven de intresten op hun leningen kunnen aftrekken van hun belastbare winst. Bovendien mogen ze een intrestvoet toepassen op eigen ingebrachte middelen en ook die van de belastingen aftrekken. Die notionele intrestaftrek zag in 2005 het licht onder de paars-groene regering Verhofstadt. Klopt, een voorstel van toenmalig minister van Financiën Reynders.

Het effect van de invoering van de notionele intrestaftrek op de Belgische schatkist laat zich raden. De overheid loopt jaarlijks enkele miljarden aan vennootschapsbelasting mis. Er is dus wel degelijk een keerzijde aan de medaille van die gunstmaatregel; tegenover het aantrekken van buitenlandse investeringen gaapt het gat van misgelopen beslastingen.

De opsomming van begane flaters door het ministerie van Financiën lijkt eindeloos. De grote Copernicushervorming, die toegepast op de FOD Financiën de naam Coperfin meekreeg, moet de modernisering en de efficiëntie van de dienst verzekeren, maar de hervorming blijft op nagenoeg alle vlakken uit. Er bestaan afdelingen zonder controleurs, bazen zonder personeel en personeel zonder baas. Geen enkele wet is waterdicht, ze zijn zo gemaakt dat er gefraudeerd kàn worden. Reynders verliest een slordige 110 miljoen euro, de website van Tax on Web ligt voortdurend plat en de overheid is niet in staat de belastingen efficiënt te innen. Op de koop toe komt de affaire-Verdoodt aan het licht. De medewerkster die verantwoordelijk was voor de rekrutering, bleek in Aalst een actief politiek mandaat uit te oefenen en rekruteerde meer mensen uit de Aalsterse regio dan toeval kon zijn. Tot slot moeten we in het achterhoofd houden dat Reynders als minister van Financiën minstens even verantwoordelijk was in de Fortis-affaire van 2008 dan premier Leterme en minister Vandeurzen, die wel hun ontslag indienden.

We houden er best rekening mee dat de reportage op Canvas werd uitgezonden. Zulke politiek gekleurde onderwerpen blijven op de openbare omroep nooit zuiver objectief. Bovendien verschilt de Waalse perceptie van ex-minister van Financiën Reynders nogal met die in Vlaanderen. Dezelfde reportage zou er aan de andere kant van de taalgrens helemaal anders hebben uitgezien. Of dat eerder aan de Vlamingen dan wel aan de Walen ligt, laat ik in het midden. Opvallend was ook de tijd die de journalisten in de uiteindelijke montage besteedden aan de onwil van Didier Reynders om mee te werken en hen bij te staan met informatie. Ook Reynders’ vooroordelen over de Vlaamse pers, en dan vooral de VRT, worden niet onder stoelen of banken geschoven.

Eén van de meest flagrante passages in de uitzending, en misschien ook meteen die waar we de meeste autoriteit aan mogen toekennen, is de getuigenis van Rita Dreessen. Haar functie als (ex-)personeelsdirecteur van het ministerie maakt van haar een deskundige op het terrein. Bovendien legt ze de nadruk op de verschillen in de gang van zaken en de besluitvormingscultuur tussen overheidsinstanties en de privésector. Het risico en de sense of urgency liggen bij die laatste immers veel hoger. Persoonlijke vetes tussen topmannen, bureaucratie en politieke kwesties zorgden ervoor dat de besluitvorming vaak tergend traag verliep. Daar komt bij dat Reynders steevast zijn mannetjes op belangrijke plaatsen had. Zo had hij altijd een dikke vinger in de pap en drukte hij zijn stempel op de overheidsdienst. Nog volgens Dreessen verkeert België eigenlijk voortdurend in een electorale periode. Het kiezerspubliek van Reynders, zelfstandigen en mensen met een vrij beroep, heeft er alle belang bij dat het departement Financiën vierkant draait. Reynders zelf heeft er volgens haar dus ook baat bij om de boel te saboteren.

Als we de redenering van de programmamakers volgen, lijkt alles erop te wijzen dat de huidige regering eindelijk het lef gehad heeft om Reynders bij Financiën weg te halen om hem te beletten nog meer schade aan te richten. Want één rotte appel in de mand, maakt al het gave fruit soms wel degelijk te schand.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s